بیماری انسداد روده یکی از جدیترین و حساسترین فوریتهای پزشکی در حوزه دستگاه گوارش است که اگر به موقع تشخیص داده نشود، میتواند منجر به عوارض جبرانناپذیری همچون مرگ بافت روده یا عفونت خونی گسترده شود.
در حالت طبیعی، مواد غذایی، مایعات و گازها به راحتی از مسیر طولانی رودهها عبور میکنند تا مراحل جذب و دفع طی شود؛ اما وقتی یک سد فیزیکی یا اختلال عملکردی در این مسیر ایجاد شود، فرد دچار انسداد روده میگردد.
بسیاری از مردم زمانی که با دردهای شدید شکمی و عدم دفع گاز مواجه میشوند، این سوال را میپرسند که شایعترین علت این اتفاق چیست؟ پاسخ به این سوال ساده نیست، زیرا علت انسداد در روده کوچک با روده بزرگ متفاوت است. در این مقاله بسیار مفصل، ما به بررسی دقیق ریشهها، علائم هشداردهنده و متدهای نوین درمانی میپردازیم تا دیدگاهی کامل به این بیماری پیدا کنید.
بررسی دقیق مفهوم انسداد روده و انواع آن
برای درک بهتر این بیماری، ابتدا باید بدانیم که انسداد روده به دو دسته کلی تقسیم میشود:
- انسداد مکانیکی
- انسداد عملکردی (ایلئوس).
۱.انسداد مکانیکی:
زمانی رخ میدهد که یک مانع واقعی و فیزیکی مثل یک دیواره یا توده، مسیر روده را ببندد.
۲. انسداد عملکردی:
در انسداد عملکردی، هیچ مانع فیزیکی وجود ندارد؛ بلکه حرکات دودی روده که وظیفه جلو راندن محتویات را دارند، به دلایل مختلف متوقف میشوند.
تشخیص نوع انسداد برای پزشکان بسیار حیاتی است، زیرا روش درمان در هر کدام کاملاً متفاوت است. در انسداد روده مکانیکی، اغلب نیاز به مداخله جراحی فوری وجود دارد تا مانع برداشته شود؛ اما در ایلئوس یا انسداد عملکردی، معمولاً درمانهای دارویی و صبر کردن برای بازگشت حرکات روده کفایت میکند. شناخت این تفاوتها به بیماران کمک میکند تا اضطراب کمتری داشته باشند و با آگاهی بیشتری روند درمان را دنبال کنند.
شایع ترین علت انسداد روده در بزرگسالان
اگر بخواهیم به این سوال پاسخ دهیم که شایعترین علت انسداد روده در بزرگسالان چیست، بدون شک باید به “چسبندگیهای بعد از جراحی” اشاره کنیم. طبق آمارهای منابع معتبر، بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد انسداد در روده کوچک، ناشی از چسبندگیها است.
زمانی که فرد تحت جراحی شکم یا لگن قرار میگیرد (مثل عمل آپاندیس، سزارین یا جراحیهای کیسه صفرا)، بافتهای داخلی بدن در حین ترمیم ممکن است نوارهای فیبری سختی ایجاد کنند که بین روده و دیواره شکم یا بین خود حلقههای روده، پیوند ایجاد میکند. این نوارها مانند یک طناب محکم دور روده میپیچند و مسیر آن را مسدود میکنند.
نکته عجیب اینجاست که این انسداد ممکن است چند هفته، چند ماه یا حتی چندین سال بعد از جراحی رخ دهد. بنابراین هر فردی که سابقه جراحی شکم دارد، در صورت بروز دردهای شکمی ناگهانی باید به فکر احتمال انسداد روده ناشی از چسبندگی باشد.
سایر علل مکانیکی انسداد در روده کوچک و بزرگ
علاوه بر چسبندگی، دلایل مکانیکی دیگری نیز وجود دارند که هر کدام به تنهایی میتوانند یک وضعیت اضطراری ایجاد کنند:
بیشتر بدانید: شانس زنده ماندن در سرطان روده
۱. فتق ها (Hernias):
فتق زمانی رخ میدهد که بخشی از روده از طریق یک نقطه ضعیف در دیواره شکم بیرون بزند. اگر روده در این نقطه گیر کند و نتواند به جای خود برگردد، دچار انسداد میشود. این حالت بسیار خطرناک است زیرا فشار وارده میتواند خونرسانی به آن بخش از روده را قطع کند که در اصطلاح پزشکی به آن “فتق مختنق” میگویند و نیاز به جراحی اورژانسی دارد.
۲. تومورها و سرطان های گوارشی:
در روده بزرگ، شایعترین علت انسداد روده، تومورهای سرطانی هستند. تودههای بدخیم به تدریج رشد کرده و فضای داخلی روده را تنگ میکنند تا جایی که مسیر به طور کامل بسته میشود. این نوع انسداد معمولاً تدریجی است و با علائمی مثل تغییر در عادات دفع یا کاهش وزن همراه است.
۳. بیماری های التهابی روده (IBD):
بیماریهایی مثل کرون میتوانند باعث التهاب مزمن و ضخیم شدن دیواره روده شوند. این التهابهای مکرر منجر به تشکیل بافتهای اسکار (زخم) و تنگ شدن مجرای روده (استریکچر) میگردند که در نهایت منجر به انسداد روده میشود.
علائم هشدار دهنده انسداد روده که باید جدی بگیرید
علائم انسداد روده بسته به اینکه محل انسداد کجاست و چقدر کامل است، متفاوت میباشد. اما چند علامت کلاسیک وجود دارد که در اکثر بیماران دیده میشود:
درد شکمی کرامپی: دردهایی که به صورت موجی میآیند و میروند. این دردها ناشی از تلاش روده برای عبور دادن محتویات از سد ایجاد شده است.
تورم و نفخ شدید شکم: به دلیل تجمع گاز و مایعات در پشت محل انسداد، شکم به شدت بزرگ و سفت میشود.
تهوع و استفراغ: در انسدادهای روده کوچک، استفراغ خیلی زود شروع میشود و ممکن است بوی بسیار بدی داشته باشد.
عدم دفع گاز و مدفوع: این قطعیترین نشانه انسداد روده کامل است. اگر فرد بیش از ۲۴ ساعت هیچ گازی دفع نکند، وضعیت بحرانی است.
روشهای تشخیص و متدهای درمانی در بیمارستان
وقتی بیماری با شک به انسداد روده به اورژانس مراجعه میکند، تیم پزشکی به سرعت وارد عمل میشود. اولین گام معمولاً انجام رادیوگرافی ساده شکم یا “سیتی اسکن” است. سیتی اسکن دقیقترین ابزار برای تعیین محل دقیق انسداد، علت آن و بررسی میزان خونرسانی به رودهها است.
درمان معمولاً با بستری شدن و “ناشتا ماندن” کامل شروع میشود.
برای کاهش فشار داخل شکم، لولهای از طریق بینی وارد معده میشود (NG Tube) تا مایعات و گازهای اضافی تخلیه گردند. در موارد انسدادهای جزئی، ممکن است با استراحت دادن به روده و تزریق مایعات وریدی، انسداد خود به خود رفع شود. اما اگر انسداد روده کامل باشد یا علائمی از مرگ بافت (گانگرن) دیده شود، جراح باید فوراً شکم را باز کرده و مانع (چسبندگی، تومور یا فتق) را برطرف کند. در برخی موارد ممکن است بخشی از روده که آسیب دیده است، برداشته شود.
عوارض خطرناک ناشی از تاخیر در درمان
نادیده گرفتن علائم انسداد روده میتواند عواقب مرگباری داشته باشد. مهمترین عارضه، “پرفوراسیون” یا پارگی روده است. وقتی فشار پشت محل انسداد بیش از حد زیاد شود، دیواره روده پاره شده و تمام محتویات آلوده و باکتریها وارد حفره شکم میشوند که منجر به “پریتونیت” (عفونت شدید پرده شکم) میگردد.
همچنین، قطع خونرسانی به روده باعث سیاه شدن و مرگ بافت میشود که سمی شدن بدن و شوک عفونی را به دنبال دارد. بنابراین، زمان در درمان انسداد روده طلاست و هرگونه تاخیر میتواند شانس بهبودی را به شدت کاهش دهد.
نتیجه گیری و جمع بندی نهایی
در مجموع، شایعترین علت انسداد روده در دنیای امروز، عوارض ناشی از جراحیهای قبلی یا همان چسبندگیها است، اما نباید از نقش تومورها و فتقها نیز غافل شد. این بیماری یک چالش جدی برای سیستم گوارش است که تشخیص زودهنگام آن بر اساس علائمی مثل درد کرامپی و عدم دفع گاز، کلید نجات بیمار است.
اگر سابقه جراحی شکم دارید یا با دردهای ناگهانی و نفخ غیرعادی مواجه هستید، هرگز خوددرمانی نکنید و فورا به مراکز درمانی مراجعه نمایید. درمانهای نوین جراحی و مراقبتهای ویژه امروزه باعث شده است که اکثر بیماران مبتلا به انسداد روده با موفقیت درمان شده و به زندگی عادی بازگردند.
