چاقی بعد از جراحی کیسه صفرا: علت‌ها و راهکارهای پیشگیری

محتوای مقاله

شما عمل جراحی برداشتن کیسه صفرا (کله‌سیستکتومی) را با موفقیت پشت سر گذاشته‌اید و از شر دردهای شدید و آزاردهنده ناشی از سنگ یا التهاب صفرا خلاص شده‌اید. این یک خبر عالی است. اما با گذشت چند ماه، متوجه می‌شوید که وزنتان روی ترازو در حال افزایش است. این یک تجربه بسیار شایع و البته نگران‌کننده است که بسیاری از افراد پس از این عمل با آن مواجه می‌شوند.

سوالات زیادی در ذهن شکل می‌گیرد: آیا خود عمل جراحی باعث چاقی می‌شود؟ آیا متابولیسم بدن من تغییر کرده است؟ و مهم‌تر از همه، علت چاقی بعد از جراحی کیسه صفرا چیست و چگونه می‌توان از آن جلوگیری کرد؟

در این مقاله به طور کامل و علمی، اما به زبانی ساده، به این سوالات پاسخ می‌دهیم. اولین نکته‌ای که باید بدانید این است که خود عمل جراحی مستقیماً باعث چاقی شما نمی‌شود، اما تغییراتی در بدن و سبک زندگی شما ایجاد می‌کند که می‌تواند به افزایش وزن بعد از برداشتن کیسه صفرا منجر شود.

چرا بعد از برداشتن کیسه صفرا چاق می‌شویم؟

برداشتن کیسه صفرا و چاقی

 برخلاف تصور عمومی، برداشتن کیسه صفرا متابولیسم شما را به گونه‌ای تغییر نمی‌دهد که به طور خودکار چربی ذخیره کنید. دلایل اصلی چاقی بعد از جراحی کیسه صفرا، ترکیبی از عوامل فیزیولوژیک و رفتاری است:

۱. بازگشت به رژیم غذایی بدون محدودیت (مهم‌ترین علت)

این اصلی‌ترین و شایع‌ترین دلیل است. به یاد بیاورید که قبل از عمل، احتمالاً از خوردن غذاهای چرب وحشت داشتید و مصرف یک وعده غذای سرخ‌شده یا سنگین می‌توانست باعث ساعت‌ها درد شدید (کولیک صفراوی) شود. به همین دلیل، بسیاری از بیماران به طور ناخودآگاه یا آگاهانه، یک رژیم غذایی بسیار کم‌چرب را دنبال می‌کردند و حتی ممکن بود قبل از عمل مقداری وزن کم کرده باشند.

بعد از جراحی، درد از بین می‌رود! شما دیگر ترسی از غذا خوردن ندارید. غذاهایی که ماه‌ها از آن‌ها پرهیز می‌کردید، دوباره به منوی شما بازمی‌گردند. این “آزادی” در غذا خوردن، اگر با آگاهی همراه نباشد، به راحتی می‌تواند منجر به مصرف کالری بیشتر از نیاز بدن و در نتیجه، چاقی بعد از جراحی کیسه صفرا شود.

۲. تغییر در هضم چربی و جریان صفرا

کیسه صفرا مانند یک انبار برای ذخیره و تغلیظ صفرا عمل می‌کرد. وقتی شما یک غذای چرب می‌خوردید، کیسه صفرا منقبض شده و مقدار زیادی صفرای غلیظ را به یکباره وارد روده می‌کرد تا به هضم چربی‌ها کمک کند.

حالا که کیسه صفرا وجود ندارد، کبد همچنان به تولید صفرا ادامه می‌دهد، اما دیگر انباری برای آن وجود ندارد. در نتیجه، صفرا به صورت یک جریان مداوم و قطره‌ای (اما رقیق‌تر) وارد روده می‌شود. این تغییر در الگوی جریان صفرا می‌تواند بر هضم تأثیر بگذارد:

  • هضم متفاوت چربی: بدن شما هنوز می‌تواند چربی‌ها را هضم کند، اما این فرآیند دیگر به اندازه گذشته “کارآمد” نیست، به خصوص برای وعده‌های غذایی بزرگ و پرچرب.
وعده غذایی بزرگ و پر چرب
  • تغییرات هورمونی: کیسه صفرا در آزاد کردن برخی هورمون‌های گوارشی که به ایجاد احساس سیری کمک می‌کنند (مانند کوله‌سیستوکینین یا CCK) نقش داشت. برخی تحقیقات نشان می‌دهند که بدون کیسه صفرا، ممکن است افراد کمی دیرتر احساس سیری کنند که می‌تواند منجر به پرخوری شود.

آیا همه دچار چاقی بعد از جراحی کیسه صفرا می‌شوند؟

پاسخ کوتاه: خیر. این نکته بسیار مهمی است. در حالی که افزایش وزن شایع است، گروه دیگری از بیماران ممکن است مشکل معکوس را تجربه کنند. به دلیل جریان مداوم و رقیق صفرا، برخی افراد در هضم چربی‌ها دچار مشکل شده و دچار عوارضی مانند اسهال، نفخ و مدفوع چرب (استئاتوره) می‌شوند. این وضعیت که گاهی به آن “سندرم پس از کله‌سیستکتومی” می‌گویند، می‌تواند منجر به کاهش وزن ناخواسته شود.

بنابراین، واکنش بدن هر فرد به این جراحی منحصر به فرد است.

چگونه از چاقی بعد از جراحی کیسه صفرا پیشگیری کنیم؟

خبر خوب این است که افزایش وزن بعد از عمل صفرا به هیچ وجه سرنوشت حتمی شما نیست. با چند راهکار هوشمندانه در رژیم غذایی و سبک زندگی، می‌توانید به راحتی وزن خود را کنترل کرده و حتی آن را کاهش دهید.

۱. رژیم غذایی هوشمندانه بعد از عمل

اصل کلیدی: به سیستم گوارش جدید خود احترام بگذارید.

  • وعده‌های غذایی کوچکتر و مکرر: به جای سه وعده غذایی بزرگ، سعی کنید ۵ تا ۶ وعده کوچک در طول روز داشته باشید. این کار به سیستم گوارش شما که اکنون جریان صفرای مداوم اما کم‌حجم دارد، اجازه می‌دهد تا غذا را بهتر هضم کند.
رژیم غذایی هوشمندانه بعد از عمل
  • مصرف چربی‌های سالم و به اندازه: چربی‌ها را به طور کامل حذف نکنید! بدن شما به چربی‌های سالم نیاز دارد. اما منابع خود را هوشمندانه انتخاب کنید:
    • چربی‌های مفید: آووکادو، روغن زیتون، آجیل‌ها (بادام، گردو)، و ماهی‌های چرب (مانند سالمون).
    • چربی‌های مضر: غذاهای سرخ‌شده، فست فود، گوشت‌های فرآوری‌شده (سوسیس، کالباس)، و شیرینی‌های صنعتی.
  • افزایش مصرف فیبر: فیبر (موجود در میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل) به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک کرده و می‌تواند به اتصال با اسیدهای صفراوی و کاهش عوارضی مانند اسهال کمک کند.
  • مصرف پروتئین‌های بدون چربی: مرغ بدون پوست، ماهی، حبوبات و لبنیات کم‌چرب گزینه‌های عالی برای تامین پروتئین بدون دریافت چربی اضافی هستند.
  • آهسته غذا بخورید و خوب بجوید: این کار به فرآیند هضم کمک شایانی می‌کند.

۲. فعالیت بدنی منظم

پس از اینکه پزشک به شما اجازه داد (معمولاً چند هفته پس از عمل)، فعالیت بدنی را به برنامه روزانه خود اضافه کنید. ورزش نه تنها کالری می‌سوزاند، بلکه متابولیسم را تنظیم کرده و به سلامت کلی شما کمک می‌کند. با پیاده‌روی شروع کنید و به تدریج شدت آن را افزایش دهید.

۳. نوشیدن آب کافی

آب به هضم بهتر و عملکرد کلی بدن کمک می‌کند. سعی کنید در طول روز به میزان کافی آب بنوشید.

نمونه یک رژیم غذایی روزانه بعد از عمل کیسه صفرا

  • صبحانه: جو دوسر پرک همراه با انواع توت‌ها و مقدار کمی گردو.
نمونه یک رژیم غذایی روزانه بعد از عمل کیسه صفرا
  • میان‌وعده صبح: یک عدد سیب یا یک فنجان ماست یونانی کم‌چرب.
  • ناهار: سینه مرغ گریل‌شده همراه با سالاد سبزیجات فصل و کینوا.
  • میان‌وعده عصر: چند عدد بادام یا یک میوه.
  • شام: ماهی سالمون پخته‌شده در فر همراه با بروکلی بخارپز و سیب‌زمینی شیرین.

کلام آخر

چاقی بعد از جراحی کیسه صفرا یک پدیده واقعی و شایع است، اما علت آن خود عمل جراحی نیست، بلکه بازگشت به عادات غذایی گذشته بدون در نظر گرفتن تغییرات جدید در سیستم گوارش شماست.

این دوره را به عنوان یک فرصت ببینید. شما از شر دردهای صفراوی خلاص شده‌اید و اکنون می‌توانید با انرژی بیشتر بر روی سلامت خود تمرکز کنید. با اتخاذ یک رژیم غذایی متعادل، مصرف وعده‌های غذایی کوچکتر، انتخاب چربی‌های سالم و داشتن فعالیت بدنی منظم، نه تنها می‌توانید از افزایش وزن جلوگیری کنید، بلکه می‌توانید به وزنی سالم‌تر از قبل دست یابید و کیفیت زندگی خود را به طور چشمگیری بهبود بخشید.

دکتر پرهام فراهانی، متخصص جراحی عمومی و لاپاراسکوپی

نوشته های مرتبط