جراحی اسلیو معده (Gastric Sleeve) یکی از موثرترین روشهای جراحی چاقی در دنیا است که با برداشتن حدود ۸۰ درصد از حجم معده، باعث کاهش وزن سریع و درمان بیماریهای مرتبط با چاقی میشود. اما نکته حیاتی که هر بیماری باید بداند این است که جراحی تنها نیمی از راه است؛ نیمی دیگر و مهمتر، رعایت دقیق رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده است.
معده جدید شما در ابتدا بسیار حساس، کوچک و دارای بخیه های ظریفی است که هرگونه فشار ناشی از خوردن غذای نامناسب میتواند باعث بروز عوارض خطرناکی مثل نشتی یا درد شدید شود. این رژیم غذایی صرفا برای کاهش وزن نیست، بلکه یک نقشه راه علمی برای ترمیم بافتها، جلوگیری از سوءتغذیه و سازگاری بدن با حجم جدید معده است. در این مقاله به صورت بسیار مفصل و طولانی، تمام مراحل این رژیم را از روز اول تا رسیدن به رژیم سفره بررسی میکنیم.
اهمیت فازبندی در رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده
چرا نمیتوانیم بلافاصله بعد از عمل اسلیو غذای معمولی بخوریم؟ پاسخ در آناتومی جدید شما نهفته است. معده پس از اسلیو به شکل یک موز باریک درمیاید. ورم ناشی از جراحی و خط بخیه طولی باعث میشود که در هفته های اول، عبور هرگونه ماده جامد باعث فشار به بخیه ها و ایجاد درد شود. هدف از فازبندی در رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده، این است که به آرامی سیستم گوارش را بیدار کنیم.
هر فاز معمولا بین یک تا دو هفته طول میکشد و عبور از یک مرحله به مرحله بعد باید حتما با اجازه جراح یا متخصص تغذیه باشد. نادیده گرفتن این فازها میتواند منجر به تهوع مداوم، استفراغ و در موارد شدید، بستری شدن مجدد در بیمارستان شود.
فاز اول: رژیم مایعات شفاف (هفته اول بعد از عمل)
در اولین روزهای پس از جراحی، رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده، تنها محدود به مایعات شفاف است. هدف اصلی در این مرحله جلوگیری از کم آبی بدن (Dehydration) و اجازه دادن به معده برای التیام اولیه است. مایعات شفاف یعنی هر مایعی که بتوانید از پشت آن نور را ببینید و هیچ گونه ذرات جامد یا چربی نداشته باشد.
در این هفته، بیمار باید یاد بگیرد که به صورت “جرعه جرعه” بنوشد. هر جرعه باید به اندازه یک قاشق چایخوری باشد و بین جرعه ها حداقل ۳۰ ثانیه فاصله باشد. نوشیدن سریع مایعات باعث ورود هوا به معده و ایجاد دردهای شدید در قفسه سینه میشود.
مایعات مجاز شامل آب معدنی، چای بسیار کمرنگ، آب گوشت یا مرغ کاملا صاف شده (بدون ذره ای گوشت یا سبزیجات) و ژله های بدون قند است. از مصرف هرگونه نوشیدنی گازدار، کافئین دار و آبمیوه های صنعتی که قند بالایی دارند اکیدا خودداری کنید، زیرا قند بالا باعث بروز “سندرم دامپینگ” و تپش قلب شدید میشود.
فاز دوم: رژیم مایعات کامل و پروتئین (هفته دوم)
با شروع هفته دوم، معده کمی از ورم اولیه فاصله گرفته و آماده پذیرش مایعات غلیظ تر است. در این مرحله از رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده، تمرکز اصلی بر تامین “پروتئین” است. پروتئین برای ترمیم بخیه ها و جلوگیری از ریزش عضله و مو بسیار حیاتی است.
در این فاز، شما میتوانید از پودرهای پروتئین ایزوله (Whey Protein) که با آب یا شیر بدون لاکتوز مخلوط شده اند استفاده کنید. همچنین مصرف سوپهای کاملا میکس و صاف شده که با مرغ و سبزیجات پخته شده اند بلامانع است، به شرطی که غلظت آنها در حد شیر باشد. ماست یونانی رقیق شده و دوغ بدون گاز نیز گزینه های خوبی هستند. نکته مهم این است که همچنان باید از خوردن تکه های جامد پرهیز کنید. بدن شما روزانه به ۶۰ تا ۸۰ گرم پروتئین نیاز دارد که تامین آن در این مرحله به دلیل حجم کم معده، چالش بزرگی است و باید در طول روز توزیع شود.
فاز سوم: رژیم غذاهای پوره شده (هفته سوم و چهارم)
این مرحله یکی از جذاب ترین بخشهای رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده برای بیماران است، زیرا میتوانند طعم واقعی غذا را دوباره حس کنند. غذای پوره یعنی غذایی که با مخلوط کن کاملا له شده و غلظتی شبیه به غذای کودک یا پودینگ داشته باشد.
در این فاز میتوانید از تخم مرغ آبپز کاملا له شده، ماهی بخارپز میکس شده، مرغ بسیار نرم و پوره شده با کمی آب مرغ، و سبزیجات پخته و له شده استفاده کنید. جویدن در این مرحله معنای جدیدی پیدا میکند؛ حتی غذای پوره شده را هم باید در دهان کاملا با بزاق مخلوط کنید.
از مصرف نان، برنج، پاستا و سبزیجات خام مثل کاهو و خیار اکیدا خودداری کنید، زیرا این مواد در معده متورم میشوند و باعث انسداد یا درد شدید میگردند. حجم هر وعده در این فاز نباید بیشتر از ۳ تا ۴ قاشق غذاخوری باشد.
فاز چهارم: رژیم غذاهای نرم (ماه دوم)
پس از گذشت یک ماه، شما وارد فاز غذاهای نرم میشوید. در این مرحله از رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده، دیگر نیازی به مخلوط کن نیست، اما غذاها باید با چنگال به راحتی له شوند. گوشت مرغ بسیار نرم، ماهی، میوه های بدون پوست و کاملا رسیده، و حبوبات کاملا پخته شده گزینه های مناسبی هستند.
نکته طلایی در این مرحله، “قانون ۳۰ دقیقه” است. شما نباید همزمان با غذا، مایعات بنوشید. ۳۰ دقیقه قبل از غذا و ۳۰ دقیقه بعد از غذا نوشیدن مایعات ممنوع است. معده شما فضای کافی برای هر دو را ندارد و نوشیدن آب همراه غذا باعث شسته شدن سریع غذا از معده و گرسنگی زودرس، یا برعکس، فشار به دریچه معده و استفراغ میشود. همچنین هر لقمه باید حداقل ۲۰ تا ۳۰ بار جویده شود تا به صورت مایع وارد معده گردد.
رژیم غذایی دائمی و سفره (از ماه سوم به بعد)
از ماه سوم به بعد، شما به مرور وارد رژیم غذایی عادی میشوید، اما این “عادی” با گذشته متفاوت است. رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده در بلندمدت، بر پایه پروتئین بالا و کربوهیدرات بسیار کم استوار است. بشقاب شما همیشه باید با پروتئین (گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ) شروع شود، سپس سبزیجات و در نهایت اگر فضایی باقی ماند، مقدار بسیار کمی کربوهیدرات پیچیده.
غذاهایی که باید برای همیشه با احتیاط مصرف شوند یا حذف شوند شامل نانهای سفید و خمیری، برنج دمی، گوشت قرمز سفت و استیکی، ذرت بوداده و میوه های خشک است. این مواد تمایل دارند در معده گلوله شوند و مسیر خروجی معده را ببندند. همچنین از خوردن “کالری های مایع” مثل نوشابه، بستنی و آبمیوه های صنعتی پرهیز کنید، زیرا این مواد بدون ایجاد احساس سیری، مستقیما جذب شده و باعث توقف کاهش وزن یا بازگشت وزن میشوند.
مکمل ها و ویتامین ها در رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده
به دلیل کاهش حجم معده و تغییر در جذب برخی مواد، مصرف مکملها بخشی جدایی ناپذیر از رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده تا پایان عمر است. جراح معمولا مولتی ویتامین های مخصوص جراحی چاقی، کلسیم سیترات، ویتامین $B12$ و آهن را تجویز میکند. عدم مصرف این مکملها میتواند منجر به فقر آهن شدید، پوکی استخوان و مشکلات عصبی جبران ناپذیر شود. آزمایشهای خون دوره ای (هر ۳ ماه در سال اول) برای پایش سطح این ویتامینها الزامی است.
نتیجه گیری و جمع بندی:
موفقیت در جراحی چاقی یک مسابقه دو ماراتن است، نه دو سرعت. رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده ابزاری است که به شما کمک میکند تا از این جراحی بهترین بهره را ببرید. رعایت نظم در وعده های غذایی، انتخاب پروتئین به عنوان اولویت اول، جویدن طولانی و جدا کردن زمان نوشیدن از خوردن، چهار رکن اصلی زندگی جدید شماست. با پایبندی به این اصول، نه تنها وزن اضافه خود را از دست میدهید، بلکه سلامتی و شادابی را به بدن خود هدیه میدهید.
