آپاندیسیت حاد یا همان عفونت و التهاب آپاندیس همچنان شایعترین فوریت جراحی شکم در سراسر جهان است و تلاش برای تشخیص سریع و دقیق آن جهت پیشگیری از عوارضی مانند سوراخ شدن (پر فوراسیون) آپاندیس، پریتونیت یا همان عفونت منتشر شکمی و عفونت سیستمیک تهدید کننده حیات است.
بیماری آپاندیسیت چیست؟
آپاندیسیت حاد اساساً یک وضعیت التهابی است که با انسداد مجرای آپاندیس مشخص میشود. این انسداد سلسلهای از وقایع را رقم میزند: ترشحات مخاطی منجر به اتساع داخل مجرای آپاندیس شده و متعاقباً تخلیه لنفاوی و وریدی را مختل میکند. با ادامه افزایش فشار داخل مجرا، دیواره آپاندیس دچار نقص در خونرسانی شریانی شده که منجر به ایسکمی و در نهایت نکروز و از بین رفتن کامل بافت و متعاقب آن عفونت وسیع شکمی میشود.
سیر پیشرفت بیماری آپاندیسیت به طور سنتی به دو فرم بدون عارضه (uncomplicated) و دارای عارضه (complicated) تقسیم میشود که ویژگیهای بافتی و کلینیکی متمایزی دارند. آپاندیسیت بدون عارضه معمولاً با احتقان عروق و حضور گلبول های سفید داخل مجرا تظاهر مییابد. در مراحل پیشرفتهتر، گلبول های سفید به مخاط آپاندیس نفوذ کرده و گاهی منجر به فرسایش (erosion) واضح سلولی در آپاندیس میشوند. آپاندیسیت دارای عارضه شامل تغییرات گانگرن یا همان از بین رفتن کامل بافت و سوراخ شدن یا تشکیل آبسه و بسته شدن کامل عروق آپاندیس است.
درک این مراحل برای سرعت تشخیص حیاتی است، زیرا پاسخ التهابی و در نتیجه مارکرهای آزمایشگاهی مستقیماً با شدت آسیب بافتی همبستگی دارند. هدف در بخش اورژانس ، شناسایی این تغییرات قبل از وقوع پاره شدن و عفونت منتشر شکمی است؛ خطری که با افزایش طول مدت ایجاد علائم به طور قابل پیشبینی بالا میرود. برای مثال، نرخ سوراخ شدن آپاندیس در اولین روز شروع علائم تقریباً ۲۸.۸% است، اما میتواند تا روز هشتم به ۷۸.۸% افزایش یابد.
علائم آپاندیسیت
علامت اصلی آپاندیسیت حاد درد شکم است که از یک الگوی مهاجرتی کلاسیک (اما نه همگانی) پیروی میکند. تحریک فیبرهای عصبی باعث درد اولیه منتشر یا دور نافی میشود. با درگیر شدن و التهاب و عفونت صفاق جداری مجاورآپاندیس ، درد در ربع پایین سمت راست (RLQ) متمرکز میشود.
-علائم و نشانههای شایع به عنوان پایه سوءظن بالینی عمل میکند:
مهم ترین نکته در تشخیص صحیح بیماری آپاندیسیت معاینه شکم توسط جراح حرفه ای و با تجربه است که در انجام معاینه شکم تبحر لازم را داشته باشد زیرا که تمامی این علائم ذکر شده می تواند وجود داشته باشد و یا حتی نباشد اما پزشک متخصص و با تجربه با انجام معاینه حتی در صورت عدم وجود هر گونه علامتی قادر به تشخیص این بیماری خواهد بود پس قبل از هر نوع خوددرمانی و خود تشخیصی جهت معاینه مراجعه بفرمایید.
تشخیص آپاندیسیت
۱-نشانگرهای آزمایشگاهی در تشخیص آپاندیسیت
تسریع در زمانبندی تشخیص به شدت به ارزیابیهای آزمایشگاهی وابسته است. اگرچه هیچ آزمایش خون واحدی نمیتواند به طور قطعی آپاندیسیت را تشخیص دهد، اما چندین فاکتور آزمایشگاهی می تواند در تشخیص آپاندیسیت کمک کننده باشد.
شمارش کامل خون (CBC) معمولاً افزایش تعداد گلبولهای سفید (WBC) را نشان میدهد که غالباً بین ۱۰,۰۰۰ تا ۱۸,۰۰۰است. شمارش بالای WBC، بهویژه مقادیر بیش از ۱۵,۰۰۰ با التهاب پیشرفتهتر مرتبط است. نوتروفیلی (انحراف به چپ) در ۸۰-۸۵% بیماران حضور دارد و مشخصه پاسخ التهابی حاد است.
۲-استراتژی رادیولوژیک در تشخیص آپاندیسیت
به این نکته مهم توجه داشته باشید که اساسا تشخیص آپاندیسیت یک معیار بالینی است پس در تشخیص این بیماری قبل از آنکه به دنبال سونوگرافی یا هر نوع یافته ی رادیولوژیک باشید بدانید که در تشخیص این بیماری باید متکی به معاینه بالینی توسط پزشک جراح متخصص و با تجربه در این زمینه باشید. به صورت بسیار شایعی بیمارانی هستند که سونوگرافی و سی تی اسکن نرمال دارند اما در واقع مبتلا به بیماری آپاندیسیت هستند و تنها یک پزشک حاذق و با تجربه می تواند در این بزنگاه شما را از آسیب بیشتر نجات دهد.
۳-سونوگرافی و MRI
سونوگرافی (US) به عنوان اولین ابزار غربالگری برای کودکان و زنان باردار ترجیح داده میشود زیرا فاقد اشعه یونیزان است. MRI نیز دقتی مشابه سی تی اسکن دارد و بدون قرارگیری در معرض اشعه داده های مفیدی می تواند ارائه دهد و انتخاب دوم برای زنان باردار است.
۴-سی تی اسکن شکم و لگن
سی تی اسکن شکم و لگن دقیقترین روش تصویربرداری برای آپاندیسیت در بزرگسالان است.
روشهای جراحی آپاندیس
جراحی آپاندکتومی لاپاراسکوپی (LA) به دلیل پیشرفت تکنولوژی و نقاهت بسیار کوتاه و مدت بسیار کوتاه اقامت در بیمارستان و نتیجه زیبایی بسیار بالا به روش ارجح تبدیل شده است. به ویژه در بیماران مبتلا به چاقی، روش لاپاراسکوپی مزیت دارد، زیرا از برشهای بزرگی که در این جمعیت مستعد عوارض زخم و عفونت هستند، جلوگیری میکند.
-نتایج بلندمدت و کیفیت زندگی:
انتخاب روش جراحی، پیامدهایی برای سلامت طولانیمدت نیز دارد. روش پیشرفته لاپاراسکوپیک با خطر کمتر انسداد روده ناشی از چسبندگی و فتق محل عمل همراه است. ضمنا زیبایی بیمار نیز در روش لاپاراسکوپیک تضمین شده خواهد بود و بالاترین میزان رضایت را به دنبال خواهد داشت.
-باروری در زنان:
شواهد فعلی نشان میدهد که جراحی آپاندیس پیامد منفی بلندمدتی بر باروری زنان ندارد. اما روش لاپاراسکوپی به دلیل ایجاد چسبندگیهای بسیار کمتر (۲۰% در مقابل ۸۰% در جراحی باز) از نظر تئوری برای حفظ باروری برتر است.
-جراحی آپاندیس در زنان باردار:
روش جراحی لاپاراسکوپیک اکنون در تمام سهماهههای بارداری جایگزینی ایمن و موثر در برابر روش جراحی باز محسوب میشود و با زمان عمل کوتاهتر و اقامت کمتر در بیمارستان همراه است.
نتیجهگیری و پیامدهای عملی:
تسریع در تشخیص آپاندیسیت حاد با تکیه بر معاینه شکم توسط جراح لاپاراسکوپی متخصص و متبحر در این زمینه به بهترین نحو حاصل میشود. روش جراحی آپاندکتومی پیشرفته لاپاراسکوپی مزایای بالینی واضحی از جمله کاهش درد، بستری کوتاهتر و نرخ کمتر عفونت زخم را ارائه میدهد و به عنوان استاندارد طلایی درمان شناخته میشود.
