بسیاری از افرادی که با دردهای مزمن شکمی، نفخ شدید و تغییر در عادات دفع مواجه هستند، مدام با این سوال ترسناک در ذهن خود دست و پنجه نرم میکنند که ایا سندروم روده تحریک پذیر باعث سرطان میشود؟ ترس از بیماریهای بدخیم گوارشی باعث شده است که ارتباط میان سندروم روده تحریک پذیر و سرطان یکی از پرجستجوترین، و در عین حال نگرانکنندهترین مباحث در حوزه سلامت باشد.
سندروم روده تحریک پذیر ($IBS$) یک اختلال عملکردی است که میلیونها نفر در سراسر جهان را درگیر کرده و کیفیت زندگی آنها را به شدت تحت تاثیر قرار میدهد. اما نکته کلیدی اینجاست که آیا این دردهای طولانی مدت میتوانند زمینهساز تغییرات سلولی و بدخیمی شوند؟ در این مقاله، ما به بررسی تفاوتهای ساختاری این دو بیماری، باورهای غلط و علائم هشداردهندهای میپردازیم که هر فرد مبتلا به $IBS$ باید از آنها آگاه باشد.
سندروم روده تحریک پذیر و سرطان چه تفاوت هایی دارند؟
برای پاسخ به این سوال که آیا ارتباطی میان سندروم روده تحریک پذیر و سرطان وجود دارد، ابتدا باید ماهیت هر دو بیماری را به دقت کالبدشکافی کنیم. سندروم روده تحریک پذیر یک “اختلال عملکردی” ($Functional Disorder$) است. این یعنی وقتی پزشک روده شما را با دوربین (کلونوسکوپی) نگاه میکند یا نمونهبرداری انجام میدهد، بافت روده کاملا سالم و طبیعی به نظر میرسد؛ اما در عمل، روده به درستی کار نمیکند. در واقع ارتباط بین مغز و روده دچار اختلال شده و اعصاب روده بیش از حد حساس شدهاند.
بیشتر بدانید: منظور از سرطان کولون یا کنسر روده بزرگ چیست؟
در مقابل، سرطان روده بزرگ ($Colorectal Cancer$) یک “بیماری ساختاری” ($Structural Disease$) است. در این بیماری، سلولهای دیواره روده دچار جهش شده و تودههای غیرطبیعی به نام پولیپ یا تومور ایجاد میکنند که باعث تغییر در ساختار فیزیکی روده میگردد. بر اساس یافتههای علمی معتبر، هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد $IBS$ باعث ایجاد تغییرات پایدار در بافت روده یا التهاب مزمن سلولی شود. بنابراین، سندروم روده تحریک پذیر به خودی خود ریسک فاکتوری برای ابتلا به سرطان محسوب نمیشود و طول عمر بیماران مبتلا به $IBS$ با افراد عادی تفاوتی ندارد.
چرا مردم سندروم روده تحریک پذیر را با سرطان اشتباه میگیرند؟
علت اصلی نگرانی در مورد رابطه سندروم روده تحریک پذیر و سرطان، شباهت بسیار زیاد علائم اولیه این دو بیماری است. این شباهت گاهی باعث میشود که حتی بیماران در مراحل اولیه دچار تشخیص اشتباه شوند. هر دو بیماری میتوانند باعث دردهای کرامپی شکم، اسهال یا یبوست متناوب، و احساس تخلیه نشدن کامل روده شوند.
اما یک تفاوت بزرگ وجود دارد: علائم $IBS$ معمولا سالها تکرار میشوند بدون اینکه وضعیت کلی سلامت فرد بدتر شود، در حالی که سرطان روده یک بیماری پیشرونده است. در سرطان، علائم با گذشت زمان به سرعت تشدید میشوند. بسیاری از بیماران مبتلا به $IBS$ به دلیل حساسیت بالای سیستم عصبی، هر تغییر کوچکی در بدن خود را به بدترین سناریوی ممکن یعنی سرطان ربط میدهند. این استرس و اضطراب خود باعث تحریک بیشتر روده شده و چرخهای از علائم دردناک را ایجاد میکند که فرد را بیشتر در مورد احتمال ابتلا به سرطان نگران میسازد.
چه زمانی موضوع فراتر از سندروم روده تحریک پذیر است؟
اگرچه گفتیم که سندروم روده تحریک پذیر و سرطان دو مسیر کاملا جداگانه دارند، اما بیمار مبتلا به $IBS$ نباید هر علامتی را به پای سندروم خود بگذارد. علائمی وجود دارند که در $IBS$ کلاسیک دیده نمیشوند و در صورت مشاهده آنها، پزشک باید به دنبال بیماریهای جدیتر مانند سرطان یا بیماریهای التهابی روده ($IBD$) بگردد. این علائم که به “پرچمهای قرمز” معروف هستند عبارتند از:
۱. خونریزی مقعدی: وجود خون قرمز روشن یا مدفوع کاملا سیاه و قیری هرگز نشانه $IBS$ نیست و نیاز به بررسی فوری دارد.
۲. کاهش وزن ناگهانی و بدون دلیل: $IBS$ باعث کاهش وزن شدید نمیشود؛ اگر بدون رژیم گرفتن وزن زیادی از دست دادهاید، این یک هشدار جدی است.
۳. علائم در شب: در $IBS$، درد معمولا با خوابیدن آرام میشود. اگر درد یا اسهال شما را از خواب بیدار میکند، این علامت نرمال نیست.
۴. کمخونی فقر آهن: اگر آزمایش خون شما نشاندهنده افت آهن بدون دلیل (مانند پریود شدید در زنان) باشد، ممکن است خونریزی مخفی در روده وجود داشته باشد.
۵. سن شروع علائم: اگر برای اولین بار بعد از ۵۰ سالگی دچار علائم گوارشی شدهاید، احتمال سرطان بسیار بیشتر از شروع ناگهانی $IBS$ در این سن است.
نقش کلونوسکوپی در تفکیک سندروم روده تحریک پذیر و سرطان
بسیاری از بیماران میپرسند که اگر $IBS$ باعث سرطان نمیشود، پس چرا پزشکان اصرار به انجام کلونوسکوپی دارند؟ پاسخ در “تشخیص افتراقی” نهفته است. کلونوسکوپی استاندارد طلایی برای بررسی دقیق دیواره داخلی روده بزرگ است. وقتی شخصی با علائم شدید مراجعه میکند، هدف پزشک از کلونوسکوپی این نیست که ثابت کند فرد $IBS$ دارد (چون $IBS$ در کلونوسکوپی دیده نمیشود)، بلکه هدف این است که مطمئن شود بیماری دیگری مثل سرطان، پولیپهای پیشسرطانی یا کولیت اولسروز وجود ندارد.
در واقع انجام یک بار کلونوسکوپی دقیق، میتواند برای سالها خیال بیمار مبتلا به $IBS$ را از بابت رابطه سندروم روده تحریک پذیر و سرطان راحت کند. پزشکان توصیه میکنند که اگر علائم شما تغییر کرده یا یکی از علائم قرمز ذکر شده در بخش قبل را دارید، حتما تحت غربالگری قرار بگیرید. در بسیاری از موارد، سرطان روده از پولیپهای کوچکی شروع میشود که هیچ علامتی ندارند و فقط در کلونوسکوپی قابل شناسایی و برداشتن هستند.
مدیریت استرس و تاثیر آن بر پیشگیری از بیماری های گوارشی
یکی از جنبههای نادیده گرفته شده در بحث سندروم روده تحریک پذیر و سرطان، نقش سیستم عصبی و استرس مزمن است. اگرچه استرس مستقیما باعث سرطان نمیشود، اما میتواند باعث التهاب درجه پایین در بدن شده و سیستم ایمنی را ضعیف کند. در بیماران $IBS$، محور مغز-روده بسیار حساس است. اضطراب دائمی در مورد “نکند سرطان داشته باشم” باعث آزاد شدن هورمونهای استرس مانند کورتیزول میشود که حرکات روده را مختل کرده و درد را چند برابر میکند.
روشهای مدیریت ذهن، مانند درمان شناختی-رفتاری ($CBT$) و یوگا، نه تنها علائم $IBS$ را بهبود میبخشند، بلکه با کاهش سطح التهاب عمومی بدن، به حفظ سلامت کلی دستگاه گوارش کمک میکنند. داشتن یک ذهن آرام و آگاه به حقایق علمی باعث میشود که بیمار به جای وحشت از سرطان، بر روی سبک زندگی و تغذیه خود تمرکز کند که در نهایت بهترین راه برای پیشگیری از هر نوع بیماری بدخیم در آینده است.
نتیجه گیری نهایی:
در مجموع، پاسخ علمی و قاطع به سوال شما این است: سندروم روده تحریک پذیر باعث سرطان نمیشود. $IBS$ یک اختلال در “نحوه کارکرد” روده است، در حالی که سرطان اختلالی در “ساختار سلولی” روده میباشد. رابطه بین سندروم روده تحریک پذیر و سرطان تنها در شباهت برخی علائم خلاصه میشود که با یک بررسی دقیق توسط متخصص گوارش قابل تفکیک است.
اگر شما به $IBS$ مبتلا هستید، نگران بدخیم شدن آن نباشید، اما نسبت به تغییرات ناگهانی بدن خود هوشیار بمانید و تستهای غربالگری روتین را فراموش نکنید. زندگی با $IBS$ دشوار است، اما این بیماری قرار نیست تبدیل به سرطان شود.
