دوران بارداری یکی از زیباترین و در عین حال چالش برانگیزترین دوران زندگی هر زنی است. در کنار تمام تغییرات شگفت انگیز بدن، برخی عوارض ناخواسته مانند هموروئید در بارداری میتواند شیرینی این دوران را با درد و ناراحتی همراه کند. طبق امارهای جهانی، بیش از ۵۰ درصد زنان باردار در سه ماهه سوم بارداری یا بلافاصله پس از زایمان، درجاتی از هموروئید یا همان بواسیر را تجربه میکنند.
این مشکل که در واقع تورم و التهاب سیاهرگهای ناحیه مقعد و راست روده است، به دلیل تغییرات هورمونی و فشار فیزیکی ناشی از رشد جنین ایجاد میشود. در این مقاله بسیار مفصل، ما به بررسی دقیق علل، علائم هشدار دهنده و تمامی روشهای درمانی خانگی و پزشکی که برای مادر و جنین ایمن هستند، خواهیم پرداخت.
چرا هموروئید در بارداری شایع است؟
درک علت بروز هموروئید در بارداری اولین قدم برای مدیریت و درمان آن است. بدن زن در طول ۹ ماه بارداری دچار تغییرات وسیعی میشود که مستقیما بر سیستم عروقی تاثیر میگذارد. یکی از اصلی ترین دلایل، رشد رحم است. با بزرگ شدن جنین، رحم فشار مستقیم و فزاینده ای بر سیاهرگهای لگنی و به خصوص “ورید اجوف تحتانی” وارد میکند. این فشار باعث کند شدن بازگشت خون از نیمه پایینی بدن به سمت قلب میشود که نتیجه آن تجمع خون و تورم عروق در ناحیه مقعد است.
علاوه بر فشار فیزیکی، تغییرات هورمونی نقش کلیدی ایفا میکنند. افزایش سطح هورمون پروژسترون در دوران بارداری، باعث شل شدن دیواره رگها میشود. پروژسترون همچنین باعث کند شدن حرکات دودی روده میشود که نتیجه مستقیم آن یبوست است. یبوست و فشار ناشی از دفع مدفوع سخت، اصلی ترین محرک برای بیرون زدگی عروق هموروئیدی است. همچنین افزایش کل حجم خون بدن در بارداری برای تامین نیازهای جنین، فشار کلی را بر رگها بیشتر کرده و آنها را مستعد تورم میکند.
علائم هموروئید در بارداری که نباید نادیده گرفته شوند
بسیاری از مادران آینده ممکن است از بیان مشکلات ناحیه مقعدی خجالت بکشند، اما شناخت علائم هموروئید در بارداری برای جلوگیری از پیشرفت بیماری ضروری است. علائم معمولا به صورت تدریجی ظاهر میشوند و در اواخر بارداری به اوج خود میرسند.
۱. خونریزی مقعدی هنگام دفع
شایع ترین علامت، مشاهده خون قرمز روشن روی دستمال توالت یا روی سطح مدفوع است. این خونریزی معمولا بدون درد است اما تکرار آن میتواند باعث نگرانی مادر شود. در بارداری، هرگونه خونریزی باید به پزشک گزارش شود تا با مشکلات جدی تر اشتباه گرفته نشود.
۲. وجود توده یا بیرون زدگی در ناحیه مقعد
مادر ممکن است هنگام شستشو، متوجه توده های نرم و متورم در لبه مقعد شود. این توده ها ممکن است در زمان فشار آوردن بیرون بزنند و سپس به داخل بازگردند یا در موارد پیشرفته تر، همیشه بیرون باقی بمانند که به آن هموروئید پرولاپس گفته میشود.
۳. خارش، سوزش و درد مزمن
تجمع مخاط و نشت مقدار کمی مدفوع ناشی از هموروئید باعث تحریک پوست حساس اطراف مقعد میشود. این موضوع منجر به خارش شدید (Pruritus ani) و سوزش میشود. درد معمولا زمانی شدت میگیرد که فرد برای مدت طولانی مینشیند یا هنگام دفع مدفوع فشار زیادی وارد میکند.
چگونه از بروز هموروئید در بارداری جلوگیری کنیم؟
همیشه پیشگیری بهتر از درمان است، به خصوص در دوران بارداری که محدودیت های دارویی وجود دارد. برای اینکه دچار هموروئید در بارداری نشوید، باید سبک زندگی خود را از همان ماه های اول تغییر دهید.
مدیریت یبوست با رژیم غذایی پرفیبر
اصلی ترین راه مبارزه با هموروئید، نرم نگه داشتن مدفوع است. شما باید روزانه حداقل ۲۵ تا ۳۰ گرم فیبر مصرف کنید. حبوبات، غلات کامل، سبزیجات برگ سبز، میوه هایی مثل گلابی و آلو سیاه معجزه میکنند. فیبر مانند اسفنج آب را جذب کرده و مدفوع را حجیم و نرم میکند تا بدون فشار دفع شود. همچنین نوشیدن ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز برای عملکرد درست فیبر حیاتی است.
ورزشهای کگل و فعالیت بدنی ملایم
انجام منظم ورزش کگل (انقباض و رها کردن عضلات کف لگن) باعث بهبود گردش خون در ناحیه مقعد و تقویت عضلات حمایتی میشود. این کار از تجمع خون در عروق جلوگیری میکند. همچنین پیاده روی روزانه به بهبود حرکات روده و کاهش فشار بر سیاهرگها کمک شایانی میکند.
درمانهای خانگی و ایمن برای تسکین هموروئید در بارداری
اگر دچار این مشکل شده اید، نگران نباشید؛ بسیاری از روشهای خانگی وجود دارند که هیچ خطری برای جنین ندارند و به سرعت درد شما را کاهش میدهند.
استفاده از حمام سیتز (Sitz Bath)”:
نشستن در لگن آب گرم (نه داغ) به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، چندین بار در روز، یکی از بهترین راه ها برای کاهش التهاب و شل کردن عضلات دریچه مقعد است. آب گرم جریان خون را بهبود بخشیده و به جمع شدن عروق متورم کمک میکند. بعد از حمام، حتما ناحیه را با دستمال نرم و به صورت ضربه ای خشک کنید و از مالش خودداری نمایید.
کمپرس سرد و استفاده از نارون کوهی (Witch Hazel):
قرار دادن کیسه یخ پوشانده شده در پارچه بر روی ناحیه متورم، میتواند به سرعت تورم را کاهش داده و درد را بی حس کند. همچنین استفاده از پدهای آغشته به عصاره نارون کوهی که خاصیت قابض طبیعی دارد، در کاهش خارش و التهاب بسیار موثر است. بسیاری از متخصصان زنان در دنیا این روش را به عنوان ایمن ترین راه درمانی توصیه میکنند.
چه زمانی برای هموروئید در بارداری باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه هموروئید در بارداری معمولا خطرناک نیست، اما در برخی موارد نیاز به مداخله پزشکی فوری دارد. اگر خونریزی شما زیاد است یا با درد شدید شکمی همراه شده، حتما با پزشک تماس بگیرید. همچنین اگر متوجه شدید که هموروئید شما سیاه یا بنفش تیره شده است، ممکن است دچار “هموروئید ترومبوزه” (لخته شدن خون در داخل زگیل هموروئید) شده باشید که درد بسیار شدیدی دارد و نیاز به تخلیه توسط جراح دارد.
پزشک ممکن است برای شما پمادهای موضعی حاوی هیدروکورتیزون یا بی حس کننده های ملایم تجویز کند. دقت کنید که هیچ پمادی را بدون تایید متخصص مصرف نکنید، زیرا برخی ترکیبات ممکن است از طریق پوست جذب شده و بر جنین تاثیر بگذارند.
وضعیت هموروئید بعد از زایمان
خبر خوب این است که برای بسیاری از زنان، هموروئید در بارداری بلافاصله یا مدتی پس از زایمان به طور خودبخود بهبود می یابد. با کاهش فشار رحم و متعادل شدن هورمونها، عروق به حالت طبیعی باز میگردند. با این حال، فشار وارد شده در مرحله دوم زایمان (مرحله زور زدن) ممکن است به طور موقت وضعیت را بدتر کند. ادامه دادن رژیم غذایی پرفیبر و نوشیدن آب فراوان در دوران شیردهی برای جلوگیری از مزمن شدن این مشکل بسیار حیاتی است.
نتیجه گیری نهایی:
هموروئید در بارداری اگرچه آزاردهنده است، اما بخش قابل کنترلی از این دوران محسوب میشود. با رعایت رژیم غذایی درست، هیدراته ماندن، انجام فعالیت های بدنی سبک و استفاده از روشهای تسکینی مانند حمام سیتز، میتوانید این مشکل را مدیریت کنید. به یاد داشته باشید که آرامش روانی شما برای سلامت جنین مهم است، پس از بیان این مشکل با پزشک خود واهمه نداشته باشید. با کمی صبوری و مراقبت، این مشکل پس از به دنیا آمدن نوزادتان برطرف خواهد شد.
