عمل جراحی خارج کردن کیسه صفرا که در اصطلاح پزشکی کوله سیستکتومی نامیده میشود، امروزه اغلب به روش لاپاراسکوپی یا همان جراحی با حداقل تهاجم انجام میگیرد. اگرچه این روش نسبت به جراحی باز درد کمتر و دوره نقاهت کوتاهتری دارد، اما رعایت دقیق مراقبتهای بعد از عمل لاپاراسکوپی کیسه صفرا هست که تضمین میکند شما بدون عارضه به زندگی عادی بازگردید.
بسیاری از بیماران تصور میکنند چون برشهای جراحی کوچک است، نیازی به مراقبت ویژه ندارند؛ اما واقعیت این است که بدن شما یک عضو مهم را از دست داده و سیستم گوارش نیاز به بازسازی و تطبیق با شرایط جدید دارد. در این مقاله به بررسی تمامی ابعاد مراقبتی، از رژیم غذایی گرفته تا فعالیت بدنی و مدیریت درد میپردازیم.
مدیریت درد و ناراحتی های اولیه بعد از لاپاراسکوپی:
یکی از مهمترین بخشهای مراقبتهای بعد از عمل لاپاراسکوپی کیسه صفرا، به کنترل دردهای پس از عمل مربوط میشود. برخلاف جراحی باز، درد شما فقط محدود به محل بخیهها نیست.
درد شانه و قفسه سینه ناشی از گاز دی اکسید کربن:
در جراحی لاپاراسکوپی، پزشک شکم را با گاز دی اکسید کربن پر میکند تا فضای کافی برای کار با ابزارها داشته باشد. بخشی از این گاز ممکن است در شکم باقی بماند و باعث تحریک عصب فرنیک شود که نتیجه آن دردی تیز در شانه ها یا قفسه سینه است. برای رفع این مشکل، بهترین راهکار راه رفتن ملایم در راهروهای بیمارستان یا خانه است. پیاده روی به جذب سریعتر این گاز توسط بدن کمک میکند. همچنین استفاده از کمپرس گرم روی شانه ها میتواند این فشار را کاهش دهد.
مدیریت دردهای محل زخم:
درد در ناحیه چهار سوراخ کوچک روی شکم طبیعی است. جراح معمولا داروهای مسکن مانند استامینوفن کدئین یا در موارد شدیدتر داروهای ضدالتهاب تجویز میکند. نکته کلیدی در مراقبتها این است که داروهای مسکن را قبل از اینکه درد به اوج خود برسد مصرف کنید. همچنین هنگام سرفه یا عطسه، حتما یک بالش را روی شکم خود فشار دهید تا فشار کمتری به بخیهها وارد شود.
رژیم غذایی بعد از عمل کیسه صفرا؛ چه بخوریم و چه نخوریم؟
تغییر در سیستم گوارش مهمترین چالش پس از حذف کیسه صفرا است. وظیفه کیسه صفرا ذخیره صفرا برای هضم چربیها بود؛ حالا که این مخزن حذف شده، صفرا به طور مداوم از کبد به روده میریزد.
روزهای اول پس از جراحی:
در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول، رژیم غذایی باید شامل مایعات شفاف باشد. آب، آبمیوه های طبیعی بدون پالپ و سوپ های رقیق، بهترین گزینه هستند. از مصرف شیر و لبنیات در روز اول پرهیز کنید زیرا ممکن است باعث ایجاد نفخ شدید و حالت تهوع شود.
انتقال به غذاهای جامد و کم چرب:
اصلی ترین بخش مراقبتهای بعد از عمل لاپاراسکوپی کیسه صفرا هست که مربوط به حذف چربیهای اشباع شده است. بدن شما دیگر نمیتواند حجم زیادی از چربی را به یکباره هضم کند.
▪️غذاهای مجاز: مرغ آبپز یا کبابی بدون پوست، ماهی، برنج کته بدون روغن، سبزیجات بخارپز و میوه های غیر اسیدی.
▪️غذاهای ممنوع: فست فودها، غذاهای سرخ کردنی، سس های چرب، خامه، کره و گوشت قرمز پرچرب.
▪️توصیه طلایی: به جای ۳ وعده غذایی سنگین، از ۵ تا ۶ وعده غذایی بسیار سبک استفاده کنید. این کار اجازه میدهد صفرای موجود در روده، فرصت کافی برای هضم مقدار کم غذا را داشته باشد و از اسهال صفراوی جلوگیری کند.
مراقبت از محل بخیه ها و استحمام:
تمیز نگه داشتن زخمها برای جلوگیری از عفونت، بخشی جدایی ناپذیر از مراقبتهاست.
نحوه شستشو و پانسمان:
اکثر جراحان از چسبهای مخصوص یا بخیه های جذبی استفاده میکنند. معمولا ۴۸ ساعت بعد از عمل میتوانید استحمام کنید. اجازه دهید آب و صابون ملایم به آرامی روی زخمها جاری شود اما از کشیدن لیف یا فشار مستقیم روی آنها خودداری کنید. بعد از حمام، محل را با یک حوله تمیز به صورت ضربهای کاملا خشک کنید. اگر روی زخمها چسب استریل (Steri-Strips) وجود دارد، اجازه دهید خودشان به مرور کنده شوند و آنها را با زور جدا نکنید.
شناسایی علائم عفونت:
بیمار باید روزانه زخمها را چک کند. وجود مقدار کمی قرمزی در اطراف بخیه طبیعی است، اما اگر متوجه ترشحات بدبو، زرد رنگ، داغی پوست اطراف زخم یا تب بالای ۳۸ درجه شدید، باید فورا با پزشک تماس بگیرید. اینها علائم هشدار دهنده عفونت هستند که نیاز به مداخله سریع دارند.
فعالیت بدنی و بازگشت به محیط کار:
بسیاری از افراد میپرسند چه زمانی میتوانیم به روال عادی زندگی برگردیم؟ پاسخ به توانایی بدنی شما و نوع شغلتان بستگی دارد.
استراحت و پیاده روی:
در هفته اول، استراحت مطلق ممنوع است. استراحت مطلق خطر لخته شدن خون در پاها (DVT) را افزایش میدهد. پیاده روی کوتاه در منزل هر دو ساعت یکبار الزامی است. اما فعالیت های سنگین، بلند کردن اجسام بیش از ۳ کیلوگرم و ورزشهای شکمی تا ۶ هفته ممنوع است تا از بروز فتق در محل بخیه ها جلوگیری شود.
رانندگی و کار:
اگر داروی مسکن خواب آور مصرف نمیکنید و میتوانید به راحتی کمربند ایمنی را ببندید و واکنش سریع نشان دهید (معمولا بعد از ۷ تا ۱۰ روز)، رانندگی بلامانع است. برای کارهای اداری نیز معمولا یک هفته مرخصی کافی است، اما کارهای بدنی سنگین نیاز به حداقل ۳ هفته زمان دارد.
عوارض احتمالی و زمان مراجعه به پزشک:
آگاهی از عوارض نادر اما مهم، بخشی از هوشمندی در مراقبتهای بعد از عمل لاپاراسکوپی کیسه صفرا هست. اگرچه این عمل بسیار ایمن است، اما در موارد معدودی ممکن است آسیب به مجاری صفراوی رخ دهد.
در صورت مشاهده موارد زیر فورا به اورژانس مراجعه کنید:
- زردی پوست یا چشم: نشانه انسداد یا نشت صفرا.
- درد شکمی شدید و پیشرونده: دردی که با مسکن آرام نمیشود.
- عدم دفع گاز یا مدفوع: همراه با نفخ شدید که ممکن است نشانه انسداد روده باشد.
- تهوع و استفراغ مداوم: که مانع از خوردن مایعات میشود.
جمع بندی و نکات تکمیلی برای بهبودی سریعتر:
دوران نقاهت بعد از لاپاراسکوپی کیسه صفرا معمولا بین ۲ تا ۴ هفته طول میکشد تا بدن کاملا با نبود این عضو سازگار شود. رعایت رژیم غذایی پرفیبر (به صورت تدریجی) برای جلوگیری از یبوست ناشی از داروهای مسکن، نوشیدن آب فراوان و مثبت اندیشی در این دوران بسیار موثر است.
فراموش نکنید که بدن هر انسان منحصر به فرد است و ممکن است سرعت بهبودی شما با دیگران متفاوت باشد. با رعایت دقیق این مراقبتها، شما نه تنها از دردهای مزمن سنگ کیسه صفرا خلاص میشوید، بلکه سبک زندگی سالم تری را آغاز خواهید کرد.
