بسیاری از افراد زمانی که با یک برجستگی غیرطبیعی در ناحیه شکم، کشاله ران یا محل زخم جراحی قدیمی مواجه میشوند، دچار اضطراب شده و اولین سوالی که از خود میپرسند این است که دکتر فتق کیست؟ تشخیص به موقع فتق نه تنها از دردهای مزمن جلوگیری میکند، بلکه مانع از بروز عوارض خطرناکی همچون حبس شدن روده یا سیاه شدن بافت استرانگولاسیون (فتق روده بزرگ) میشود.
فتق در واقع خروج یک اندام یا بافت از میان یک دیواره ضعیف عضلانی است و از آنجایی که این مشکل یک نقص ساختاری و فیزیکی محسوب میشود، راه حل اصلی آن نیز در دست متخصصین جراحی است. در این مقاله به طور مفصل بررسی میکنیم که برای هر نوع فتق باید به سراغ کدام تخصص بروید و فرآیند درمان چگونه خواهد بود.
متخصص مناسب برای درمان فتق
متخصص اصلی برای تشخیص نهایی و جراحی این بیماری، جراح عمومی (General Surgeon) است. جراح عمومی پزشکی است که تخصص ویژه ای در جراحیهای ناحیه شکم، دستگاه گوارش و دیوارههای عضلانی بدن دارد. اگرچه پزشکان عمومی یا متخصصین داخلی میتوانند در مرحله اولیه فتق را تشخیص دهند، اما آنها صلاحیت انجام عمل جراحی را ندارند و در نهایت شما را به یک جراح عمومی ارجاع خواهند داد.
در موارد خاص، بسته به محل فتق، ممکن است متخصصین دیگری نیز دخیل باشند. برای مثال، اگر فتق در ناحیه کشاله ران نوزادان یا کودکان باشد، “جراح کودکان” بهترین گزینه است. همچنین اگر فتق باعث بروز مشکلات حاد ادراری شده باشد، مشورت با ارولوژیست در کنار جراح عمومی توصیه میشود. اما به یاد داشته باشید که فتق یک نقص مکانیکی در لایههای فاسیای بدن است و تنها کسی که میتواند این پارگی یا ضعف را با تکنیکهای بخیه یا استفاده از مش (توری مخصوص) ترمیم کند، جراح عمومی است.
فرآیند تشخیص فتق توسط پزشک متخصص
جراح عمومی در ابتدا با معاینه فیزیکی دقیق شروع میکند. او از شما میخواهد که بایستید، سرفه کنید یا فشار بیاورید (مانند حالت دفع) تا برجستگی نمایان شود. این کار به جراح کمک میکند تا متوجه شود فتق “قابل بازگشت” (Reducible) است یا “غیرقابل بازگشت” (Incarcerated).
در صورتی که تشخیص با معاینه بالینی دشوار باشد، جراح از روشهای تصویربرداری پیشرفته استفاده میکند. سونوگرافی شکم و لگن رایج ترین روش است، اما در موارد پیچیده تر، “سی تی اسکن” یا “ام آر آی” برای تعیین دقیق اندازه فتق و محتویات داخل آن (اینکه روده است یا چربی شکمی) درخواست میشود. جراح با بررسی این نتایج تصمیم میگیرد که آیا نیاز به عمل اورژانسی دارید یا میتوان جراحی را به صورت انتخابی و در زمان مناسب برنامه ریزی کرد.
انواع فتق و تفاوت های درمانی آنها
هر فتق استراتژی جراحی خاص خود را میطلبد:
۱. فتق مغبنی یا کشاله ران (Inguinal Hernia):
این شایع ترین نوع فتق در مردان است. در این حالت، بخشی از روده یا بافت چربی از کانال مغبنی در کشاله ران بیرون میزند. جراح عمومی در اینجا باید بسیار مراقب باشد تا به طناب منوی (در مردان) یا اعصاب ناحیه آسیب نرساند. درمان این نوع فتق معمولا با قرار دادن یک توری (Mesh) انجام میشود تا دیواره تضعیف شده تقویت شود.
۲. فتق نافی (Umbilical Hernia)
این فتق در اطراف ناف رخ میدهد و هم در نوزادان و هم در بزرگسالان (به ویژه زنان باردار یا افراد دارای اضافه وزن) دیده میشود. جراح عمومی با بستن سوراخ ناف و تقویت آن، از بازگشت مجدد فتق جلوگیری میکند. در بزرگسالان، جراحی تقریبا همیشه ضروری است زیرا احتمال گیر افتادن روده در سوراخ تنگ ناف بالا است.
۳. فتق محل عمل یا شکمی (Incisional Hernia)
این فتق در محل زخم جراحیهای قبلی ایجاد میشود. اگر شما قبلا عمل جراحی شکم داشته اید و اکنون در همان محل احساس برجستگی میکنید، باید به جراح عمومی مراجعه کنید زیرا یک جراح متخصص در ترمیم دیواره شکم است. این نوع فتق ها معمولا پیچیده تر هستند و نیاز به تکنیکهای پیشرفته تری دارند.
روش های نوین جراحی توسط متخصص فتق
جراح عمومی امروزه از دو روش اصلی برای ترمیم فتق استفاده میکند که انتخاب هر کدام به شرایط جسمانی بیمار و اندازه فتق بستگی دارد:
جراحی باز (Open Repair):
در این روش سنتی، جراح یک برش مستقیم روی محل فتق ایجاد میکند، بافت بیرون زده را به جای خود برمیگرداند و سپس لایه های عضلانی را با بخیه یا مش به هم میدوزد. این روش برای فتق های بسیار بزرگ یا بیمارانی که جراحیهای متعدد قبلی داشته اند مناسب تر است. دوره نقاهت در این روش کمی طولانی تر است و درد پس از عمل بیشتری نسبت به روشهای نوین دارد.
جراحی لاپاراسکوپی و رباتیک (Minimally Invasive):
بسیاری از بیماران در جستجوهای خود برای پیدا کردن دکتر فتق، به دنبال متخصصی هستند که عمل را به صورت لیزری یا لاپاراسکوپی انجام دهد. در این روش، جراح چند سوراخ کوچک نیم سانتیمتری ایجاد کرده و با دوربین و ابزارهای ظریف، فتق را از داخل ترمیم میکند. مزایای این روش عبارتند از:
- ▪️درد بسیار کمتر بعد از عمل.
- ▪️بازگشت سریعتر به فعالیت های روزمره و کار.
- ▪️جای زخم (اسکار) بسیار ناچیز.
- ▪️امکان بررسی همزمان سایر نقاط شکم برای وجود فتق های احتمالی دیگر.
خطرات نادیده گرفتن فتق و تاخیر در مراجعه به پزشک
اگر هنوز مردد هستید که برای فتق به چه دکتری مراجعه کنید و درمان را به تعویق میاندازید، باید از خطرات آن آگاه باشید. فتق هیچگاه به خودی خود خوب نمیشود و دارو یا ورزش درمانی برای آن وجود ندارد. خطر اصلی “فتق مختنق” است؛ یعنی زمانی که بخشی از روده در سوراخ فتق گیر میکند و خونرسانی به آن قطع میشود. این یک وضعیت اورژانسی است که میتواند منجر به مرگ بافت روده و عفونت کل بدن (سپسیس) شود. علائمی مانند درد ناگهانی و شدید، قرمزی یا تیره شدن رنگ فتق، تهوع و استفراغ نشانه های خطر هستند و در این حالت نباید به دنبال نوبت مطب باشید، بلکه باید مستقیما به اورژانس مراجعه کنید تا توسط جراح عمومی مقیم ویزیت شوید.
مراقبت های بعد از جراحی فتق تحت نظر پزشک
پس از اینکه عمل جراحی را با موفقیت پشت سر گذاشتید، مرحله نقاهت آغاز میشود. جراح عمومی توصیه های اکیدی برای این دوران دارد:
- پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین: تا حداقل ۶ هفته نباید فشار زیادی به شکم وارد شود تا مش و بخیه ها کاملا جوش بخورند.
- مدیریت یبوست: فشار ناشی از دفع میتواند باعث پاره شدن بخیه ها شود، بنابراین مصرف فیبر و آب فراوان ضروری است.
- فعالیت سبک: پیاده روی ملایم از روز دوم عمل برای جلوگیری از لخته شدن خون توصیه میشود.
نتیجه گیری نهایی:
در پاسخ به این دغدغه که برای فتق به چه دکتری مراجعه کنیم باید گفت که جراح عمومی، تنها مرجع تخصصی و نهایی برای درمان این بیماری است. فتق یک مشکل مکانیکی است که با گذشت زمان بزرگتر و خطرناک تر میشود. با مراجعه به موقع به یک جراح با تجربه و استفاده از تکنیکهای لاپاراسکوپی، میتوانید با کمترین درد و در کوتاه ترین زمان به زندگی عادی بازگردید. اعتماد به تخصص جراح و رعایت مراقبت های بعد از عمل، ضامن سلامتی همیشگی شما در برابر بازگشت مجدد فتق خواهد بود.
