جراحی هموروئید یا هموروئیدکتومی، علیرغم پیشرفت تکنولوژی، هنوز هم به عنوان یکی از حساس ترین جراحی های ناحیه مقعد شناخته می شود. دلیل این حساسیت، محیط خاص آناتومیک و مواجهه دائمی زخم با باکتری های روده ای است.
بسیاری از بیماران پس از انجام جراحی با ترس از عوارض مواجه هستند و یکی از بزرگترین چالش های ذهنی آنها این است که آیا عفونت بعد از عمل هموروئید وجود دارد تا زندگی آنها را مختل کند؟ در واقع، شناخت دقیق مرز بین درد طبیعی نقاهت و شروع یک عفونت باکتریایی خطرناک، وظیفه ای است که هر بیمار باید بر عهده بگیرد. در این مقاله بسیار مفصل، ما به اعماق این موضوع می رویم تا بدانید چه زمانی باید نگران باشید و چه اقداماتی برای ریشه کن کردن احتمال عفونت لازم است.
چرا عفونت بعد از عمل هموروئید رخ میدهد؟
ناحیه پرینه و مقعد به طور طبیعی دارای غنی ترین پوشش باکتریایی در کل بدن انسان است. با هر بار دفع مدفوع، زخم های جراحی در معرض باکتری های گرم منفی و بی هوازی قرار میگیرند. اما چرا در برخی افراد عفونت بعد از عمل هموروئید وجود دارد و در برخی دیگر خیر؟ پاسخ در قدرت سیستم ایمنی و رعایت پروتکل های بهداشتی نهفته است.
یکی از عواملی که شانس عفونت را به شدت بالا میبرند دیابت کنترل نشده است که در آن قند خون بالا، باعث تضعیف گلبولهای سفید میشود. همچنین بیماریهای نقص ایمنی، مصرف طولانی مدت کورتون ها، و یا حتی یبوست مزمن که باعث ایجاد فشار فیزیکی و باز شدن لبه های زخم میشود، از عوامل اصلی هستند. جراحان معتقدند که تکنیک جراحی (باز یا بسته بودن زخم) نیز در احتمال تجمع باکتری ها موثر است؛ در روش های بسته، اگر ترشحات در زیر بخیه محبوس شوند، ریسک تشکیل آبسه به شدت افزایش می یابد.
شناسایی علائم عفونت بعد از عمل هموروئید
تشخیص اینکه درد شما ناشی از تیغ جراحی است یا فعالیت میکروبی، نیاز به دقت بالایی دارد. در ادامه به تشریح علائم میپردازیم:
۱. تغییر در الگوی درد و شدت یافتن آن:
در یک روند بهبودی طبیعی، درد باید پس از روز سوم یا چهارم رو به کاهش بگذارد. اما اگر متوجه شدید که درد شما به جای کم شدن، هر ساعت شدیدتر میشود و حالتی “ضربان دار” (Throbbing pain) پیدا کرده است، این اولین نشانه تجمع چرک است. دردی که با راه رفتن یا حتی نشستن ساده غیرقابل تحمل میشود، نشان میدهد که التهاب عفونی در لایه های زیرین پوست در حال گسترش است.
۲. تب و لرز و علائم سیستمیک:
سیستم ایمنی بدن وقتی با یک عفونت جدی روبرو میشود، دمای مرکزی بدن را بالا میبرد. اگر تب شما بالای ۳۸.۳ درجه سانتیگراد رفت و با لرزهای ناگهانی یا تعریق شبانه همراه بود، نشان دهنده این است که باکتریها از محل زخم فراتر رفته و وارد سیستمیک بدن شده اند. این حالت نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد تا از سپسیس یا عفونت خون جلوگیری شود.
۳. ترشحات غیرطبیعی و بوی متعفن:
خروج مقدار کمی خونابه شفاف یا متمایل به صورتی در هفته اول، طبیعی است. اما اگر ترشحات غلیظ، به رنگ زرد یا سبز (چرکی) و دارای بوی بسیار زننده و ناخوشایند باشند، قطعا عفونت بعد از عمل هموروئید هست. این بوی بد ناشی از فعالیت باکتریهای بی هوازی است که در محیطهای بدون اکسیژن (زیر زخم یا داخل آبسه) رشد میکنند.
۴. قرمزی گسترده و گرمای موضعی:
پوست اطراف مقعد را در آینه بررسی کنید. اگر قرمزی (Cellulitis) از مرزهای زخم فراتر رفته و به سمت باسن گسترش یافته است و وقتی با پشت دست آن را لمس میکنید، حرارت غیرطبیعی حس میکنید، یعنی عفونت بافت نرم رخ داده است.
چگونه ریسک عفونت را به صفر برسانیم؟
موفقیت عمل هموروئید ۵۰ درصد در اتاق عمل و ۵۰ درصد در منزل رقم میخورد. برای اینکه خیالتان راحت باشد که هیچ خبری از عفونت بعد از عمل هموروئید هست یا نه، باید پروتکل های زیر را با وسواس انجام دهید:
معجزه حمام سیتز (Sitz Bath):
نشستن در لگن آب گرم نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است. آب گرم باعث گشاد شدن رگها (Vasodilation) و رسیدن اکسیژن و سلولهای دفاعی بیشتر به محل زخم میشود. همچنین، جریان آب باعث شسته شدن میکروبهای باقی مانده از مدفوع میشود. این کار را حداقل روزی ۳ تا ۴ بار و هر بار ۱۰ تا ۱۵ دقیقه انجام دهید. از اضافه کردن نمک یا مواد شیمیایی قوی بدون دستور پزشک خودداری کنید زیرا باعث تحریک پوست حساس میشود.
رژیم غذایی؛ نرم نگه داشتن مدفوع:
یبوست دشمن شماره یک جراحی هموروئید است. دفع مدفوع سخت مانند کشیدن سنباده روی زخم عمل میکند و باعث ایجاد شکافهایی میشود که باکتریها در آن لانه میگزینند. رژیم غذایی شما باید شامل مقادیر بسیار زیاد فیبر (سبزیجات پخته، میوه های ملین مانند انجیر و گلابی) و حداقل ۱۰ لیوان آب در روز باشد. استفاده از مکملهای حاوی پسیلیوم تحت نظر پزشک میتواند مدفوع را به قدری نرم کند که هیچ فشاری به محل بخیه ها وارد نشود.
جراح برای درمان عفونت چه اقداماتی انجام میدهد؟
اگر علائم ثابت کرد که عفونت بعد از عمل هموروئید هست، جراح بسته به شدت آن یکی از روشهای زیر را پیش میگیرد:
- آنتی بیوتیک درمانی وسیع الطیف: جراح معمولا ترکیبی از آنتی بیوتیک ها را برای پوشش هر دو نوع باکتری هوازی و بی هوازی تجویز میکند (مانند مترونیدازول و سیپروفلوکساسین).
- تخلیه آبسه (Incision and Drainage): اگر چرک زیر پوست جمع شده باشد، جراح باید با یک برش کوچک آن را تخلیه کند. نادیده گرفتن آبسه میتواند منجر به ایجاد “فیستول مقعدی” شود که درمان آن ماه ها طول میکشد.
- دبریدمان بافت: در موارد بسیار نادر و شدید که بافت های اطراف دچار مرگ (نکروز) شده اند، جراح بافت های مرده را بر میدارد تا فضا برای رشد سلولهای سالم باز شود.
عوارض ناشی از اهمال در درمان عفونت
اگر بیمار به موقع متوجه نشود که عفونت بعد از عمل هموروئید هست و درمان را پشت گوش بیندازد، ممکن است با عوارض جبران ناپذیری مواجه شود. تشکیل فیستول مقعدی یکی از این موارد است که در آن یک تونل چرکی بین کانال مقعد و پوست بیرون ایجاد میشود. همچنین تنگی مقعد (Anal Stenosis) بر اثر جوش خوردن نامنظم و عفونی بافت ها میتواند دفع مدفوع را در آینده با درد دائمی همراه کند.
نتیجه گیری و جمع بندی نهایی
جراحی هموروئید پایان مسیر نیست، بلکه آغاز یک دوره مراقبتی حساس است. آگاهی از اینکه علائم عفونت بعد از عمل هموروئید هست یا خیر، به شما این قدرت را میدهد که قبل از بحرانی شدن شرایط، اقدام کنید. به یاد داشته باشید که هرگونه تب، درد ضربان دار و ترشح بدبو باید فورا به پزشک گزارش شود. با رعایت بهداشت، تغذیه درست و نشستن منظم در آب گرم، میتوانید این دوره را با موفقیت سپری کرده و برای همیشه از شر دردهای هموروئید خلاص شوید.
